Formulatie-fouten & Structuurproblemen
1. Glyceryl Stearate SE — Ontbrekende Neutralisatie (KRITIEK)
Probleem: Glyceryl Stearate SE (Self-Emulsifying) bevat ~1–3% natrium-/kaliumstearaat. Deze "ingebouwde zeep" moet geactiveerd worden door de waterfase lichte alkalisch (pH 6–7) te maken tijdens emulgeren. Alleen dan vormt de stearzuur-zout de anode die de emulsie stabiliseert.
Wat het recept doet: Waterfase pH ~5–6 (ureum, niacinamide, melkzuur, glycerine). NaOH wordt na emulgeren toegevoegd voor pH 4.0–4.5. Tijdens emulgeren is de waterfase te zuur → SE-emulgator werkt niet optimaal → emulsie instabiel, scheiding na dagen/weken.
Oplossing: Voeg 0.3–0.5% NaOH (of KOH) toe aan de waterfase (Fase B) VOÓR emulgeren. Doel pH waterfase ~6.5–7.0. Pas na afkoelen <40°C pH corrigeren naar 4.0–4.5 met melkzuur/citroenzuur. De NaOH voor SE-neutralisatie ≈ 0.2–0.3% van totale formule (2–3 g op 1L).
2. HLB-balance te laag voor O/W emulsie (18% oliefase)
| Emulgator | Hoeveelheid | HLB | Bijdrage |
|---|
| Glyceryl Stearate SE | 20 g (2%) | ~4.5 | 90 |
| Ceteareth-20 | 10 g (1%) | ~15.2 | 152 |
| Totaal | 30 g (3%) | | 242 |
| Gemiddeld HLB | | | 8.1 |
Vereist HLB voor O/W met 18% oliefase (MCT + Dimethicone + Coco-Caprylate + Cetearyl Alc): ~11–12. Effectief HLB 8.1 is te laag → water-in-olie tendens, slechte stabiliteit, "zwevende" oliedruppels, creaming na storage.
Oplossing: Verhoog Ceteareth-20 naar 15–18 g (1.5–1.8%) OF voeg Polysorbate 60 (HLB 14.9) 2–3% toe OF vervang deel Glyceryl Stearate SE door Glyceryl Stearate (niet-SE) + extra Ceteareth-20. Doel: gemiddeld HLB 11+.
3. Geen rheologie-modifiers / zensorische modifiers
Origineel heeft: Cyclomethicone (vluchtig, koel gevoel, verdampt), Polymethyl Methacrylate (soft-focus poeder, poederig finish), Crotamiton (anti-jeuk).
DIY heeft: Alleen dikke oliefase + dimethicone 350 cSt (zwaar, blijft liggen).
Oplossing (optioneel, voor textuur):
- Dimethicone 5 cSt (of Cyclopentasiloxane/D5) 2–3% toevoegen aan oliefase voor initiële spread & verdamping.
- Nylon-12 of PMMA poeder 0.5–1% in oliefase disperseren voor soft-focus.
- Xanthan Gum 0.2% in waterfase voor yield stress (anti-sedimentatie actieven).
4. Allantoïne 0.5% = Recrystallisatierisico (HOOG)
Feit: Allantoïne oplosbaarheid water 25°C = 0.5% (5 g/L). Recept gebruikt 5 g op 1L = precies de verzadigingsgrens.
Proces: Allantoïne wordt opgelost in kokend water (20 ml) → supersaturatie. Bij afkoelen naar kamertemperatuur kristalliseert het uit → zichtbare korrels in crème.
Oplossingen (kies 1):
- Verlaag naar 0.3% (3 g/L) — veilig onder verzadiging, nog effectief.
- Gebruik Allantoïne-complex (bijv. Allantoin Galacturonic Acid, oplosbaar tot 2%).
- Voeg 5–10% Propyleenglycol toe aan waterfase — verhoogt oplosbaarheid allantoïne significant.
- Oplossen in glycerine/water mix (50/50) ipv puur water.
5. Piroctone Olamine in Propyleenglycol — Oversaturatie
Feit: Piroctone Olamine oplosbaarheid in PG = ~250 mg/ml (25% w/v) bij 25°C. Bron: UCL Discovery paper, diverse TDS.
Recept: 5 g in 10 ml PG = 500 mg/ml = 2x de oplosgrens.
Resultaat: Onopgeloste deeltjes → suspensie, geen echte oplossing. Risico op onregelmatige dosering, korrels in crème.
Oplossingen:
- Meer PG: 5 g in 20–25 ml PG (20–25% w/v) — nog net onder grens.
- Ethanol 96%: Oplosbaarheid ~300 mg/ml. 5 g in 15–17 ml ethanol. (Let op: ethanol in leave-on gezichtscrème kan steken bij geïrriteerde huid).
- Combi PG + Ethanol (1:1): 5 g in 10 ml PG + 10 ml ethanol = veilige oplossing.
- Verhoog temperatuur tijdens oplossen (40–50°C) en direct in emulsie gieten terwijl warm — maar risico op uitkristallisatie bij afkoeling blijft.
6. pH 4.0–4.5 na emulsie = Risico op SE-emulgator breuk
Mechanisme: Glyceryl Stearate SE werkt door in-situ gevormde natriumstearaat (zeep). Deze zeep is stabiel bij pH > 5.5. Bij pH 4.0–4.5 protoneren de carboxylaatgroepen → vrije stearzuur → zeep valt uit → emulsie verliest stabiliteit.
Origineel lost dit op met: Guanidine Carbonate (pKa ~13.6, buffert rond 6–7) + Ethanolamine (pKa ~9.5) → pH origineel ~5.5–6.0.
Oplossing: Stel doel-pH in op 5.0–5.5 (nog laag genoeg voor glycolic acid activiteit & conserveering, maar veilig voor SE). Of voeg 0.2% Guanidine Carbonate toe als buffer (moeilijk verkrijgbaar DIY). Of gebruik Glyceryl Stearate (niet-SE) + hogere Ceteareth-20 — dan werkt pH 4–4.5 prima.
7. Dimethicone 350 cSt vs Cyclomethicone / Dimethicone 5 cSt
Origineel: Cyclomethicone (D5, viscositeit ~4 cSt, verdampt) + waarschijnlijk lichte dimethicone.
DIY: Dimethicone 350 cSt (zwaar, occlusief, blijft op huid).
Gevolg: DIY crème voelt vettig, trekt slecht in, "masker-effect". Geen koelende verdamping.
Oplossing: Vervang 50% van Dimethicone 350 cSt door Dimethicone 5 cSt OF Cyclopentasiloxane (D5) OF Isoamyl Laurate (natuurlijke volatile alternative). Lerochem verkoopt alleen 350 cSt; Trisphere/Helena/Alexmo hebben lichtere silicones. Hekserij heeft Isoamyl Laurate (Isoamyllauraat €5.95).
8. Coco-Caprylate vs Dicaprylyl Ether — Polariteitsverschil
Dicaprylyl Ether (origineel): Apolaire ether, uitstekende spreiding, snel opname, "dry touch".
Coco-Caprylate/Caprate (DIY): Polaire ester, langzamere spreiding, meer "rich" gevoel.
Beïnvloeilt hoe actieven (PIROCTONE, Zinc PCA) in de huid penetreren.
Oplossing: Zoek Dicaprylyl Ether (INCI: Dicaprylyl Ether) — verkrijgbaar bij Helena (check catalogus), Alexmo, Aromazone, Lotioncrafter. Vervang Coco-Caprylate 1:1.
9. Cosgard (Geogard 221) bij pH 4.0–4.5 = Optimaal, MAAR...
Cosgard (Dehydroacetic Acid 79% + Benzyl Alcohol 21%) werkt best bij pH 3–5. Bij pH 4.0–4.5 is het effectief. Echter: Benzyl Alcohol is EU-allergeen (declaratieplicht >0.001% leave-on). 1% Cosgard = 0.21% Benzyl Alcohol → moet op etiket.
10. Chelator in waterfase (voor ureum/niacinamide stabiliteit)
Disodium EDTA 0.05% (0.5 g/L) is toegevoegd in recept — GOED. Wel in waterfase oplossen (Fase B), niet in Fase E.